Yusuf Ziya Talibzade (1877-1923), Azerbaycan kökenli bir eğitimci, siyaset adamı, oyun yazarı ve asker olup hem Kafkasya'daki İslam ve Türklük hareketlerinde hem de Sovyet karşıtı istiklal mücadelesinde iz bırakmış bir şahsiyettir. 11 Ekim 1877'de Tiflis'in Şeytanbazar semtinde dünyaya gelmiştir. Kardeşi, Azerbaycan edebiyatının tanınmış şairlerinden Abdullah Şaig'dir.
Öğrenim hayatına Tiflis'teki Rus-Tatar okulunda başlayan Yusuf, Urmiyeli hocası Yusuf Ziya'nın etkisiyle 'Ziya' lakabını benimsemiştir. Eğitimini Horasan'da sürdürmüş, ardından Mirza Cafer medresesinde dinî tahsil görmüş ve öğrenimini Bağdat'ta tamamlamıştır. Türkçe, Arapça, Farsça ve Rusçaya hâkim olan Talibzade 1899'da Tiflis'e dönerek ahundluk rütbesi almış, 1900 yılında ise Bakû'ye yerleşmiştir.
Bakû'de geçirdiği yıllarda (1900-1912) din dersleri vermiş, İslam eğitimi ve tarihine dair çok sayıda eser yayımlamıştır; 1900-1910 arasında İslam konulu ondan fazla kitapçık ve risale neşretmiştir. Bu dönemde 'Armanusa' (1910) ve 'Emir Halid bin Velid' (1912) gibi tiyatro eserleri de kaleme almıştır.
1912'de Osmanlı topraklarına geçen Talibzade, askerî okula girmiş; Balkan Savaşları ile Birinci Dünya Savaşı'na katılarak albaylık rütbesine kadar yükselmiş ve Azerbaycanlı gönüllü birliklerine önderlik etmiştir. 1911'de kurulan Müsavat Partisi'ne katılmış, Göyçay muharebelerinde yer almış, 1919'da gönüllü askerî teşkilatlanma komisyonlarına başkanlık etmiştir. Aynı yıl Tebriz'de Osmanlı heyeti başkanı sıfatıyla İttihad-ı İslam Cemiyeti'ni temsil etmiştir.
Sovyet işgalinin ardından, Şubat 1921'den itibaren Nahçıvan İhtilal Komitesi üyesi olarak çalışmaya başlamış, kısa süreliğine Dışişleri Komiserliği ve genel askerî komiserlik görevlerini üstlenmiştir. Ancak Sovyet düzenine boyun eğmeyi reddederek Türkistan'daki Bolşevik karşıtı direnişe katılmış, Enver Paşa ve Zeki Velidi Togan'la birlikte mücadele etmiştir.
Girdiği çatışmalarda aldığı yaralardan sonra 18 Mayıs 1923'te Amuderya (Ceyhun) Nehri'ni geçmeye çalışırken hayatını kaybetmiştir. Dinî-edebî eserleriyle İslam eğitiminin yenilenmesine katkı sunan, askerî faaliyetleriyle de Sovyet yayılmacılığına karşı Türk istiklal direnişinin bir parçası olan Talibzade, Azerbaycan-Türkistan ortak mücadelesinin simgelerinden biri sayılır.