Ahmet Zeki Velidi Togan (1890-1970), Başkurt asıllı Türk tarihçi, Türkolog ve siyaset adamı olup modern Türk tarihçiliğinin kurucu isimlerinden biri kabul edilir. 10 Aralık 1890'da Başkurdistan'ın İşimbay bölgesine bağlı Küzen köyünde doğmuştur. Çok dilli bir ortamda yetişmiş; öğretmen olan annesinden Farsça öğrenmiş, yerel medreselerde dinî eğitim alırken Rusça da tahsil etmiştir.
Dayısının Ütek'teki medresesinde orta öğrenimini tamamladıktan sonra 1908'de Kazan'a giderek dönemin önde gelen şarkiyatçılarının yanında öğrenim görmüştür. 1909'da Kasımiye Medresesi'nden mezun olmuş ve Türk-Arap edebiyatı tarihi dersleri vermeye başlamıştır. 1911'de yayımladığı 'Türk ve Tatar Tarihi' adlı eseriyle genç yaşta ilmî şöhret kazanmıştır. 1913-1914'te Fergana ve Buhara'ya yaptığı araştırma gezilerinde, Yusuf Has Hacib'in 11. yüzyıla ait 'Kutadgu Bilig' eserinin bilinmeyen bir nüshasını bulmuştur.
Siyasi hayatında, Rusya'da Müslümanların temsilcisi olarak Petersburg'daki Duma danışma bürosunda görev almıştır. 1917 Bolşevik İhtilali'nin ardından 1918'de Başkurt hükûmetinin harbiye nazırı olmuş; Türk topluluklarının muhtariyeti konusunda Lenin, Stalin ve Troçki ile görüşmeler yürütmüştür. Sovyet baskısı Türk istiklalini tehdit edince 1920-1923 yıllarında Türkistan'daki Basmacı direnişine katılmış, sürgündeyken Türkistan Millî Birliği'ni kurup başkanlığını üstlenmiştir. İran'da bulunduğu sırada Meşhed kütüphanesinde İbn Fazlan'ın o güne dek bilinmeyen seyahatnamesini keşfetmiştir.
Hamdullah Suphi, Fuad Köprülü ve Yusuf Akçura'nın davetiyle 20 Mayıs 1925'te Türkiye'ye gelerek Türk vatandaşlığına geçmiştir. Önce Maarif Vekâleti Telif ve Tercüme Heyeti'nde çalışmış, ardından İstanbul Darülfünunu'nda (bugünkü İstanbul Üniversitesi) Türk tarihi müderris muavini olmuştur. 1932'deki Birinci Türk Tarih Kongresi'nde dile getirdiği eleştiriler üzerine aleyhinde oluşan hava yüzünden 8 Temmuz 1932'de istifa ederek Viyana'ya gitmiş; Avusturya ve Almanya'da (Bonn, Göttingen) ilmî çalışmalarını sürdürmüştür.
1939'da Maarif Vekili Hasan Âli Yücel'in çağrısıyla Türkiye'ye dönmüş ve İstanbul Üniversitesi'nde Umumî Türk Tarihi Kürsüsü'nü kurmuştur. II. Dünya Savaşı yıllarında, 1944'te Turancılık suçlamasıyla tutuklanmış, on yıl hapse mahkûm edilmişse de askerî mahkeme kararı bozmuş ve beraat etmiştir. 1948'de yeniden üniversiteye dönmüş, 1951'de İstanbul'da toplanan XXI. Müsteşrikler Kongresi'ne başkanlık ederek uluslararası itibarını pekiştirmiş, 1953'te İslam Tetkikleri Enstitüsü'nü kurmuştur. 1967'de Manchester Üniversitesi kendisine fahrî doktora vermiştir. 26 Temmuz 1970'te İstanbul'da vefat etmiş ve Karacaahmet Mezarlığı'na defnedilmiştir.
Başlıca eserleri arasında 'Türk ve Tatar Tarihi' (1911), 'Bugünkü Türkistan ve Yakın Mazisi' (1929), 'Tarihte Usul' (1938), 'Umumî Türk Tarihine Giriş' (1946) ve İbn Fazlan Seyahatnamesi'nin ilmî neşri sayılabilir. Orta Asya, Türk ve Osmanlı tarihini bütünleştiren bir perspektif geliştiren Togan, ortaçağ Türk kaynaklarının sistemli biçimde incelenmesinin öncüsü olmuş ve Türk tarih yazımına kalıcı metodolojik çerçeveler kazandırmıştır. Oğlu Subidey Togan iktisat profesörü, kızı İsenbike Togan ise tarih profesörü olmuştur.