Veled Çelebi İzbudak, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin soyundan gelen bir ailenin çocuğu olarak 16 Ağustos 1867'de Konya'da doğdu; babası Mustafa Necip Çelebi, annesi Rabia Hanım'dı. Dil bilimci, şair, Mevlevî şeyhi ve milletvekili kimliklerini bir arada taşıyan İzbudak, Osmanlı'nın son döneminden Cumhuriyet'in ilk yıllarına uzanan bir hayat sürdü. Sultan Veled Medresesi'nde Arapça ve Farsça öğrendi, on altı yaşında Konya vilayet kalemine memur olarak girdi ve bir süre Konya Rüşdiyesi'nde yazı ile Farsça dersleri verdi. 1889'da İstanbul'a taşınıp Bahariye Mevlevîhânesi'nde kalmaya başladı; 'Bahâî' imzasıyla 'Tercümân-ı Hakikat' başta olmak üzere çeşitli gazetelere yazdı.

Türkçülük akımı içinde dil çalışmalarıyla öne çıktı. Türk Derneği'nin kuruluşunda Yusuf Akçura ve Necip Âsım'la birlikte yer aldı, Türkçe dil bilgisi üzerine incelemeler yaptı ve on iki ciltten oluşan 'Türk Dili Lügati'ni hazırladı; eserin yazma nüshası bugün Türk Dil Kurumu'ndadır. Mevlevî tarikatındaki görevleri de hayatının önemli bir parçasıydı: 1908'de Galata Mevlevîhânesi'ne vekil olarak getirildi, 1910'da Konya'daki Mevlânâ Dergâhı'nın postnişini oldu ve dokuz yıla yakın bu makamda kaldı. Bu yıllarda Karatay Medresesi'nde ders okuttu. Birinci Dünya Savaşı'nda albay rütbesiyle Gönüllü Mevlevî Alayı'nın başına geçti ve üç yıl kadar Şam ile Hicaz'da bulundu.

1918 yenilgisinden sonra Ankara'ya giderek Millî Mücadele'ye destek verdi, Ankara Lisesi'nde Farsça öğretti ve Ziya Gökalp'le birlikte çalıştı. Önce Kastamonu, 1923'ten sonra Yozgat adına toplam altı dönem, yirmi yıl mecliste bulundu; Türk dili ve tarihi alanındaki kurumların oluşum sürecine katkı sağladı. 1925'te postnişinliğe yeniden getirildiyse de aynı yılın 16 Kasım'ında tekkeler ve zaviyeler kapatılınca bu görev de sona erdi. Dil çalışmalarını Türk Dil Kurumu bünyesinde hayatının sonuna dek sürdürdü. Yirmi dokuzdan fazla eseri arasında 'Türk Diline Medhal' (1922), 1942-1946 yıllarında yayımlanan 'Mesnevî' çevirileri ve 'Hatıralarım' (1946) sayılabilir. 4 Mayıs 1953'te Ankara'da öldü; İsmet İnönü'nün de bulunduğu devlet töreninin ardından Cebeci Mezarlığı'na gömüldü.