Hüseyinzade Ali Turan, 7 Mart 1864'te Rusya İmparatorluğu'nun Bakü Guberniyası'na bağlı Salyan'da doğdu, 17 Mart 1940'ta İstanbul'da 76 yaşında öldü ve Karacaahmet Mezarlığı'na gömüldü. Hekim, düşünür, gazeteci ve ressam olan Hüseyinzade, hem Türk hem Azerbaycan milliyetçiliğinin kurucuları arasında sayılır. Hayatı boyunca sırasıyla Rus, Osmanlı ve Türkiye vatandaşı oldu.

Altı yaşında annesini ve babasını yitirince Kafkasyalı bir şeyh olan dedesinin yanında büyüdü. Tiflis'te orta öğrenimini tamamlarken Rus, Arap ve Fars edebiyatlarını öğrendi. 1885'te Petersburg Üniversitesi'nde fizik ve matematik okumaya başladı; bir yandan da Türkoloji derslerine ve Petersburg Resim Akademisi'ne devam etti. Türk millî bilinci bu yıllarda uyandı.

1889'da üniversiteyi bitirince İstanbul'a geldi, Askerî Tıbbiye'ye girdi ve 1894'te askerî hekim olarak mezun olup Haydarpaşa Askerî Hastanesi'nde çalıştı. 1896 civarında henüz genç olan Ziya Gökalp'i Türkçülük fikirleriyle tanıştırdı. 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı'nda cepheye hem hekim hem ressam olarak gitti. Yönetimin milliyetçi çalışmalarından şüphelenmesi üzerine 1903'te Azerbaycan'a döndü.

1903-1910 arasında Bakü'de gazeteci ve fikir adamı olarak öne çıktı. Ahmet Ağaoğlu'yla 'Hayat' gazetesini yayımladı; 'Türkler Kimdir ve Kimlerden İbarettir?' ile 'Bize Hangi İlimler Lazımdır?' gibi yazıları ses getirdi. Yönettiği 'Füyuzat' dergisi, Azerbaycan edebiyatında 'Füyuzat edebî mektebi' diye bilinen akımın doğmasını sağladı. 1910'da İstanbul'a geri döndü ve zamanla cildiye profesörü oldu.

Düşünce alanındaki temel katkısı 'Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak' ilkelerini formüle etmesidir; bu üçlü daha sonra Azerbaycan bayrağının mavi, yeşil ve kırmızı renkleriyle simgelendi. Türk birliğinin son hedefinin 'Turan' olduğunu Türkiye'de ilk dile getiren kişi olarak bilinir. Türk Ocakları, Türk Yurdu Cemiyeti ve Türk Derneği'nde görev aldı, Ziya Gökalp'le birlikte Türkçü hareketin önünde yer aldı. İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne erken katılanlardandı; 1911-1918 yıllarında merkez komitesinde bulundu, 1918'deki Batum Konferansı'nda Osmanlı heyetlerine danışmanlık etti; bu heyetler Azerbaycan'ın bağımsızlığına destek veriyordu. Soyadı Kanunu ile 'Turan' soyadını aldı. 'Veba ve Mikrobu' (1890), 'Türkler Kimdir ve Kimlerden İbarettir?' (1905), arı Türkçeyle yazdığı şiirler ve Goethe'nin 'Faust'u başta olmak üzere Batı klasiklerinden yaptığı çeviriler başlıca eserleridir.