Hikmet Tanyu (1918-1992), Türkiye'de dinler tarihi alanının öncü isimlerinden biri olan akademisyen, yazar ve şairdir. 9 Ocak 1918'de Ankara'da dünyaya gelmiş, 11 Şubat 1992'de İstanbul'da hayatını kaybetmiştir. Babası Kayserili bir subay olan Mehmet Nuri, annesi ise Düzceli Fahriye Hanım'dır; anne tarafından soyu Kafkasyalı bir subaya dayanır. Doğum yılı konusunda zaman zaman karışıklık yaşanmış, kendisi küçük yaşta ölen ağabeyi Arif Hikmet'in nüfus kaydının kendisine verildiğini belirtmiştir.
Öğrenimine Ankara'da Gazi İlkokulu ve Gazi Lisesi'nde başlamış, ardından Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde felsefe tahsiline yönelmiştir. Babasının ölümü üzerine bir süre eğitimine ara vererek memuriyette çalışmak zorunda kalmış, İkinci Dünya Savaşı yıllarında 1940-1943 arasında yedek subay olarak askerlik görevini yerine getirmiştir. 1948 yılında felsefe bölümünden mezun olmuştur.
Mezuniyetinin ardından çeşitli okullarda öğretmenlik yapan Tanyu, 1955'te Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'ne Dinler Tarihi asistanı olarak girdi ve akademik kariyerini bu kürsüde sürdürdü. 1959'da doktorasını tamamlayarak Türkiye'de dinler tarihi sahasında doktora yapan ilk kişi oldu. 1966'da doçent, 1973'te profesör unvanını aldı. 1972'den emekliliğine kadar bölüm başkanlığı görevini yürüttü ve 1977-1980 yılları arasında fakülte dekanlığı yaptı.
Tanyu'nun ilgi alanları dinler tarihi, din fenomenolojisi, etnoloji, Türk din kültürü ve halk inançları gibi geniş bir yelpazeyi kapsıyordu. Üç yüzü aşkın makale ve çok sayıda kitap kaleme aldı. 1980'de emekli olduktan sonra çalışmalarını Heybeliada'da ölümüne dek sürdürdü. Araştırmalarıyla Türkiye'nin önde gelen dinler tarihi uzmanlarından biri olarak kabul edilmiştir.
Başlıca eserleri arasında 'Ankara ve Çevresinde Adak ve Adak Yerleri' (1967), 'Türklerin Dinî Tarihçesi' (1978), 'İslamlıktan Önce Türklerde Tek Tanrı İnancı' (1980) ve 'Tarih Boyunca Yahudiler ve Türkler' (1976) sayılabilir. Bunların yanında şiir kitapları ile Ziya Gökalp ve Atatürk'ün Türk milliyetçiliğiyle ilişkisine dair incelemeler de yayımlamıştır.
Türk tarihi ve Türkçülük düşüncesi bakımından Tanyu, İslam öncesi Türklerin inanç dünyasını ve Türklerin dinî geçmişini bilimsel yöntemlerle ele alan çalışmalarıyla öne çıkar. Özellikle Türklerde tek tanrı inancına ilişkin araştırmaları ile halk inançları ve adak gelenekleri üzerine saha çalışmaları, Türk kültür tarihinin dinî boyutunu akademik zemine taşımıştır. Ziya Gökalp ve milliyetçilik üzerine yazdıklarıyla da bu düşünce geleneğinin kültürel mirasına katkıda bulunmuştur.