Hikmet Tanyu, 9 Ocak 1918'de Ankara'da doğdu, 11 Şubat 1992'de İstanbul'da öldü. Türkiye'de dinler tarihi alanının ilk akademisyenlerinden olan Tanyu, yazar ve şair olarak da ürün verdi. Babası Kayserili subay Mehmet Nuri, annesi Düzceli Fahriye Hanım'dı; anne tarafından soyu Kafkasyalı bir subaya uzanır. Doğum yılı bazen karıştırılmıştır; kendisi, erken yaşta hayatını kaybeden ağabeyi Arif Hikmet'e ait nüfus kaydının kendisine verildiğini söylemiştir.

Ankara'da Gazi İlkokulu ve Gazi Lisesi'nde okudu, ardından Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde felsefe öğrenimine başladı. Babası ölünce bir süre okula ara verip memur olarak çalıştı; 1940-1943 yıllarında yedek subay olarak askerliğini yaptı. Felsefe bölümünü 1948'de bitirdi.

Bir süre çeşitli okullarda öğretmenlik yaptıktan sonra 1955'te Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nde Dinler Tarihi asistanı oldu. 1959'da doktorasını vererek bu alanda Türkiye'de doktora yapan ilk kişi oldu; 1966'da doçentliğe, 1973'te profesörlüğe yükseldi. 1972'den emekliliğine dek bölüm başkanlığını yürüttü, 1977-1980 arasında dekanlık yaptı. 1980'de emekli olduktan sonra Heybeliada'da çalışmalarını sürdürdü.

Halk inançları, Türk din kültürü, etnoloji, din fenomenolojisi ve dinler tarihi başlıca çalışma alanlarıydı; üç yüzden fazla makale ve çok sayıda kitap yayımladı. Bunlar arasında 'Ankara ve Çevresinde Adak ve Adak Yerleri' (1967), 'Tarih Boyunca Yahudiler ve Türkler' (1976), 'Türklerin Dinî Tarihçesi' (1978) ve 'İslamlıktan Önce Türklerde Tek Tanrı İnancı' (1980) sayılabilir. Bunlara ek olarak şiirler yayımladı; Atatürk ve Ziya Gökalp'in Türk milliyetçiliğiyle bağını inceleyen çalışmalar da yazdı.

İslam öncesi Türklerin inançlarını ve Türklerin dinî geçmişini bilimsel yöntemle incelemesi, Türk kültür tarihinin dinî yönünü akademik bir zemine taşıdı. Tek tanrı inancı üzerine araştırmaları ve adak gelenekleriyle ilgili saha çalışmaları bu bakımdan öne çıkar.