Cengiz Aytmatov, 12 Aralık 1928'de Kırgızistan'ın Talas bölgesine bağlı Şeker köyünde doğdu. Yazar, gazeteci, çevirmen ve diplomat olarak çalıştı. Sovyet görevlisi olan babası Törekul, 1937'deki Büyük Temizlik sırasında tutuklandı ve 1938'de kurşuna dizildi; çocukları Tatar asıllı tiyatro oyuncusu anneleri Nagima tek başına büyüttü. Savaş yıllarında, on dört yaşında köy kâtipliğine başlayarak nüfus sayımı ve vergi toplama işlerinde çalıştı. Cambul Veteriner Teknik Okulu ile Frunze'deki (Bişkek) Ziraat Enstitüsü'nde okudu, 1956-1958 arasında Moskova'da Maksim Gorki Edebiyat Enstitüsü'ne devam etti.

Gazetecilik yaparken yazmaya başladı. Geniş çevrelerce tanınmasını sağlayan eser 'Cemile' oldu; Louis Aragon bu metin için 'dünyanın en güzel aşk hikâyesi' nitelemesini kullandı. 'Cemile'yi de içeren hikâye kitabı 1963'te Lenin Ödülü'nü aldı ve Aytmatov bu ödülü o güne kadar kazanan en genç yazar oldu. 1966'dan sonra yalnızca Rusça yazdı. 'Elveda Gülsarı', 'Beyaz Gemi', 'Gün Olur Asra Bedel' ve 'Dişi Kurdun Rüyaları' başlıca eserleri arasındadır; yapıtları 170'i aşkın dile çevrilmiştir. Hayvanların iç dünyasını insan hikâyeleriyle birlikte işleyen bir anlatım geliştirdi.

1957'de Sovyet Yazarlar Birliği'ne katıldı. 1990-1994 yıllarında önce SSCB'nin, sonra Rusya'nın büyükelçisi olarak görev yaptı; ardından Kırgızistan adına Avrupa Birliği, NATO ve UNESCO nezdinde büyükelçilik yürüttü. 2007'de Altın Kalp Edebiyat Ödülü'nü aldı. 10 Haziran 2008'de 79 yaşında Nürnberg'de böbrek yetmezliğinden öldü. Kırgız kültürünü uluslararası alanda tanıtan ve Orta Asya edebiyatını etkileyen yazarlardan biri olarak Türk halklarının ortak edebî mirası içinde anılır. Oğlu Askar Aytmatov, Kırgızistan'da dışişleri bakanlığı yapmıştır.