Diplomat, çevirmen, tarihçi, dilbilimci ve devlet adamı Ahmed Vefik Paşa, İstanbul'da 3 Temmuz 1823'te doğdu, 2 Nisan 1891'de aynı şehirde öldü ve Aşiyan Mezarlığı'na defnedildi. İmparatorluğun son döneminde sadrazamlık, valilik ve meclis başkanlığı gibi üst görevlerde bulundu; Türkoloji ve Türkçülük alanındaki ilk çalışmaların öncüleri arasında sayılır.

Tercümanlık geleneği olan bir aileden geliyordu. Babası Ruhittin Efendi Hariciye'de tercümandı; dedesi Yahya Naci Efendi ise Tercüme Odası'nın ilk Müslüman mütercimi olarak bilinir. İstanbul'da başladığı öğrenimini, babası Paris'te büyükelçi Mustafa Reşit Paşa'nın tercümanıyken Saint Louis le Grand Lisesi'nde sürdürdü. Fransızca başta olmak üzere Latince, İtalyanca, Rumca, İngilizce ve Farsça gibi dilleri öğrendi; on altı kadar dil bildiği aktarılır.

1837'de Tercüme Odası'nda başladığı memuriyette 1847'de başmütercimliğe yükseldi. Londra ve Paris'te diplomatik görevlerde bulundu, 1851-1855 arasında Tahran elçisi oldu. Darülfünun'da tarih felsefesi okuttu; Divan-ı Muhasebat reisliği ve Evkaf Nazırlığı yaptı. 1877'de toplanan ilk Meclis-i Mebusan'a İstanbul'dan seçildi ve meclisin ilk başkanı oldu. 1878'de iki buçuk ay kadar, 1882'de ise birkaç gün süreyle hükûmetin başında bulundu.

İdarecilikteki en kalıcı izini 1879-1882 yıllarındaki Bursa valiliği sırasında bıraktı. Şehirde, İstanbul dışında Anadolu'daki ilk tiyatroyu açtı; depremde hasar gören Osmanlı yapılarını mimar Léon Parvillée'ye onarttı. Paris'in imar anlayışını örnek alarak şehri yeniden düzenledi, hastaneler, belediye yapıları ve hükûmet binaları yaptırdı.

Molière'in on yedi oyununu Türkçeye uyarladı, Victor Hugo ve Voltaire'den çeviriler yaptı ve böylece Osmanlı seyircisine Avrupa tiyatrosunu tanıttı. Türkçenin ilk sözlüklerinden Lehçe-i Osmânî'yi hazırladı; atasözlerini Müntehabât-ı Durûb-ı Emsâl'de topladı, Osmanlı tarihini Fezleke-i Tarih-i Osmânî'de özetledi. Şecere-i Türkî çevirisiyle Türklerin Osmanlı öncesi tarihine dikkat çekti. Türkçenin Arapça ve Farsçanın ağır etkisinden kurtarılmasını savunması ve dili bilimsel bir inceleme konusu yapması nedeniyle ilk bilimsel Türkçü olarak anılır. Rumelihisarı'ndaki zengin kütüphanesiyle de tanınan Paşa, Osmanlı bürokrasisinden Cumhuriyet'e uzanan modernleşme ve milliyetçilik çizgisinde bir köprü işlevi gördü.