Şemseddin Sâmi (1850–1904), Türk dili, sözlükçülük ve ansiklopedicilik alanlarındaki çalışmalarıyla tanınan, roman ve tiyatro da yazmış Arnavut asıllı Osmanlı aydınıdır. 1 Haziran 1850'de, bugün Arnavutluk sınırları içinde kalan Fraşer'de doğdu; Emine Hanım ile Halit Bey'in altı oğlundan üçüncüsüdür. Kardeşlerinden Abdül Bey Arnavut siyasi hareketinde öne çıkmış, Naim Fraşeri ise Arnavut millî şiirinin kurucusu sayılmıştır.

Bir Bektaşi tekkesinde başlayan öğrenimini Yanya'daki Zosimea Lisesi'nde sürdürdü ve 1868'de mezun oldu. Türkçe, Arapça ve Farsçanın yanında Fransızca, İtalyanca, Arnavutça ile eski ve yeni Yunanca öğrendi. Yanya'daki görevinden sonra 1872'de İstanbul'a geçerek Matbuat Kalemi'ne girdi; Sirâc ve Hadika'da yazdı, bir süre Sabah gazetesini yönetti. 1880'de II. Abdülhamid'in onu Teftiş-i Askerî Komisyonu'na ataması, çalışmalarına geçim kaygısı olmadan devam etmesini sağladı.

İlk yerli Türk romanlarından biri kabul edilen Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat'ı (1872–1873) yazdı; Besa, Seydi Yahya ve Gâve gibi Arnavut konulu oyunlar kaleme aldı. Sefiller (Victor Hugo) ve Robinson Crusoe (Daniel Defoe) çevirileri de onundur. Asıl ağırlığı ise başvuru eserlerindedir: Kâmûs-ı Fransevî, ilk Türkçe ansiklopedi sayılan altı ciltlik Kâmûsü'l-A'lâm (1889–1898), tamamlanamayan Kâmûs-ı Arabî ve Kâmûs-ı Türkî (1901). Kutadgu Bilig ve Orhun Yazıtları üzerine yaptığı çalışmalar Türkolojinin temellerine katkı sağladı.

Kâmûs-ı Türkî'de Türkçeyi Arapça ile Farsçanın bir karışımı olarak değil, kendi kuralları olan bağımsız bir dil olarak ele aldı; yaşayan kullanımı klasik ölçülerden üstün tuttu, dilin sadeleşmesini ve Türkçeleşmesini savundu. Bu tutum onu erken Türkçülüğün ve dil milliyetçiliğinin öncüleri arasına yerleştirir. Siyasette ise Osmanlıcıydı: Arnavut meselelerine ilgisini korurken devletin modernleşip güçlenmesini istedi ve Türkçenin imparatorluğun ortak dili olarak önemini vurguladı. Kardeşleriyle birlikte Latin ve Yunan harflerine dayanan ilk Arnavut alfabesinin hazırlanmasına katıldı, bir Arnavutça dilbilgisi yazdı.

İki evlilik yaptı; Emine Veliye Hanım ile olan ilk evliliğinden dört çocuğu oldu. Galatasaray Spor Kulübü'nün kurucusu Ali Sami Yen onun oğludur. 1 Temmuz 1904'te İstanbul Erenköy'de öldü; kemikleri 1968'de Feriköy Mezarlığı'na taşındı.