İsmail Gaspıralı (Gasprinski; 20 Mart 1851, Bahçesaray yakınlarındaki Avcıköy, Kırım – 24 Eylül 1914, Bahçesaray), Kırım Tatarı aydını, eğitimci, yazar ve yayıncıdır. Türk dünyasında modernleşme, eğitim reformu ve birlik düşüncesinin en etkili öncülerinden biri olarak kabul edilir. Babası emekli bir subay olan Mustafa Ali, annesi ise Kırım soylularından bir aileye mensuptu.
İlköğrenimini Bahçesaray'da aldıktan sonra Akmescit'teki erkek ortaokulunda ve ardından Voronej ile Moskova'daki askerî okullarda eğitim gördü. 1867'de, Girit'teki ayaklanma sırasında Osmanlı tarafına destek vermek amacıyla öğrenimini yarıda bıraktı; bu olay askerlik hayalinin sona ermesine yol açtı. Henüz on yedi yaşındayken Bahçesaray'daki Zincirli Medrese'de Rusça öğretmenliğine başladı. 1872-1874 yılları arasında Paris'te bulundu ve bir süre ünlü Rus yazar İvan Turgenyev'in yanında yardımcılık ve çevirmenlik yaptı.
Yurda döndükten sonra beş yıl boyunca Bahçesaray'da belediye başkan yardımcılığı ve başkanlık görevlerinde bulundu. Bu dönemde fikirlerini yaymaya başladı ve 1881'de Tavrida gazetesinde 'Rusya Müslümanlığı' başlıklı yazı dizisini yayımladı. En büyük atılımını ise 22 Nisan 1883'te Bahçesaray'da çıkarmaya başladığı Tercüman gazetesiyle gerçekleştirdi. Başlangıçta haftalık olan gazete, zamanla daha sık yayımlanarak 1912'de günlük hâle geldi ve 1918'e kadar yayınını sürdürdü; Rusya'daki Türk halkları arasında geniş bir okur kitlesine ulaştı.
Gaspıralı, 'usûl-i cedîd' adı verilen yeni eğitim yöntemini savunarak çağdaş, okuma yazmayı kolaylaştıran bir öğretim anlayışını yaymaya çalıştı. 1893'te, kız çocuklarının eğitimi için bu yöntemle çalışan ilk okulun açılmasına öncülük etti. Ayrıca Rusya Türkleri için ilk kadın dergisi olan Âlem-i Nisvân'ı (1905) ve ilk çocuk dergisi Âlem-i Sıbyân'ı (1906) çıkardı. Tercüman aracılığıyla, Arapça ve Farsça sözcüklerden arındırılmış, farklı lehçeleri konuşan Türk halklarının ortak anlayabileceği sade bir edebî Türkçe oluşturmayı amaçladı.
Fikir dünyasında 'Dilde, fikirde, işte birlik!' sözüyle özetlenen bir ülküyü benimsedi; bu ilke, Türk halkları arasında dayanışma ve iş birliği çağrısının simgesi hâline geldi. Batı bilgisiyle İslami değerleri uzlaştıran bir modernleşme anlayışını savundu. 1905-1907 döneminde Rusya Müslümanlarının siyasi örgütlenmesinde etkin rol oynadı; İttifak-ı Müslimîn'in kuruluşuna katkı verdi ve Rusya Müslümanları kongrelerinin düzenlenmesine önderlik etti.
24 Eylül 1914'te Bahçesaray'da vefat eden Gaspıralı, modern Türk düşünce tarihinin kurucu isimlerinden sayılır. Eğitimde yenilikçilik, kadınların ve çocukların eğitimi, ortak edebî dil ve Türk halkları arasında birlik bilinci gibi alanlardaki çalışmalarıyla hem Rusya Türklerini hem de Osmanlı coğrafyasındaki aydınları etkilemiştir. 'Dilde, fikirde, işte birlik' şiarı, günümüzde de Türk dünyası arasındaki birlik düşüncesinin özdeyişi olarak anılmaktadır.