Emrullah Efendi (1858-1914), Osmanlı eğitim reformunun önemli isimlerinden biri olan eğitimci, düşünür ve devlet adamıdır. 1858'de Osmanlı Devleti'nin Lüleburgaz kentinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini Lüleburgaz'da tamamladıktan sonra İstanbul'da Mekteb-i Mülkiye'de okudu.
Meslek hayatının büyük bölümünü eğitim yönetiminde geçirdi. Yanya (1882), Selanik (1884), Halep ve Aydın (1891) gibi vilayetlerde Maarif müdürlüğü yaptı. 1906'da Konya Hukuk Mektebi'nin ilk müdürü oldu. 1908'de Galatasaray Mektebi müdürlüğüne atandıysa da bu görevde yalnızca on gün (30 Temmuz-10 Ağustos 1908) kalabildi.
II. Meşrutiyet'in ilanının ardından 16 Aralık 1908'de Kırklareli mebusu seçilerek parlamentoya girdi. İki ayrı dönemde Maarif Nazırlığı (Milli Eğitim Bakanlığı) görevini üstlendi: 10 Ocak 1910-18 Şubat 1911 ile 1 Ocak-21 Temmuz 1912 arasında bakanlık yaptı.
Düşünce dünyasında, bilginin seçkin kadrolardan topluma doğru yayıldığını savunan 'Tuba Ağacı Nazariyesi' ile tanınır. Devletin birincil görevinin ilmi himaye etmek olduğunu vurgulamış, Batılı felsefi kavramları İslam düşünce çerçevesi içinde tanıtmaya çalışmıştır. Başlıca eseri, ilk kapsamlı Osmanlı ansiklopedisi olan Muhîtü'l-Maârif'tir; eserin yalnızca ilk cildi tamamlanabilmiş (1902), daha sonra Yeni Muhîtü'l-Maârif adıyla yeniden yayımlanmıştır (1914). Ayrıca İkdam gibi gazetelerde eğitim ve felsefe üzerine çok sayıda makale kaleme almıştır.
1910'da devamsız öğretmenleri cezalandırmaya yönelik çıkardığı bir düzenleme, ünlü şair-eğitimci Tevfik Fikret'in Galatasaray'dan istifasına yol açmış ve bu olay 'bir şairin yerine bir âlim' gibi tartışmalarla kamuoyunda geniş yankı bulmuştur. 14 Ağustos 1914'te İstanbul'da vefat etti. Osmanlı eğitim reformunu ve erken Cumhuriyet'in eğitim anlayışını etkileyen, İttihat ve Terakki'nin eğitim politikalarına yön veren etkili bir figür olarak anılmaktadır.