Türk Toplulukları
Irak Türkleri
Alt başlıklar
IRAK TÜRKLERİBugün Türkiye'nin güney komşusu olan Irak'ta yaşayan soydaşlarımıza, genel olarak Türk demekle beraber, son yıllarda daha da sıklaşarak kullanılmağa b…IRAK VE ELCEZİRE KAVRAMLARIBugünkü Irak devletinin sınırlarını oluşturan topraklar, Osmanlı idarî bölünmesindeki Musul, Bağdat ve Basra eyaletlerini içine almaktadır. 1500 yıla…IRAK'IN GENEL COĞRAFYASIBir Ortadoğu ülkesi olan bugünkü Irak Cumhuriyeti'nin Arapça resmi adı El-Cumhuriyetü'l-Irakıyye'dir. 1926 yılında resmi olarak tarih sahnesine çıkan…NÜFUSIrak'ın Sami kökenli eski halklarının, geçmiş yüzyıllarda birbirini izleyen göç dalgaları sonucunda, ülkeye giren yeni halklar arasında eridikleri kab…DİNİ YAPINüfusun yüzde doksanaltısı Müslüman olan Irak'ta özellikle ülkenin güney ve güneydoğusunda yaşayan Şiilerin nüfus oranı yüzde ellibeşi bulur. Bu bakım…TÜRK YERLEŞME BÖLGELERİIrak Türkleri günümüzde ülkenin kuzey-batısından güney-doğusuna kadar uzanan bir şerit üzerinde yaşarlar. Ülkenin kuzey-batısında ve Musul'un 60 km. d…IRAK'TA İLK TÜRKLERBugünkü bilgilerimize göre, Türklerin Irak'a ilk girişleri Hicri 54 (Miladi 674) tarihlerine kadar uzanmaktadır. Emevî Halifesi Muaviye tarafından Hor…BOYLAR VE OYMAKLARTürklerin aralıklı olarak geliş ve yerleşmeleri sonucu, Irak'ta önemli ve büyük bir Türk varlığı ortaya çıkmıştır. Abbasi döneminde bir Türk kolonisi…BÖLGEYE TÜRK GÖÇÜNÜN BAŞLAMASI11. yüzyılın başlarında Oğuzların yani Türkmenlerin göçleri başladığı zaman, Büyük Türkistan'dan Maveraünnehir'e gelen Türk ulusları her tarafa yayılm…BÖLGEDE VARLIĞI BİLİNEN BOY VE OYMAKLARIrak'ta tarihi belgelere dayanarak, yaşayan Türk boy ve oymakları hakkında bazı bilgilere ulaşmak için, birinci derecede Osmanlı döneminde yazılan ve…BAYATBayatlar, Oğuzların devlet ve din adamı Dede-Korkut gibi Türk tarihinde büyük şahsiyetler yetiştiren bir boydur. Bayatların el-Cezire ve Suriye'ye ilk…YIVA12. Yüzyılda Oğuz boylarından olan Yıvalar'dan kalabalık bir topluluğun, Hemedan'ın kuzeyinden Şehrizor'a kadar uzanan geniş bölgede yaşadıkları bilin…KARAKOYUNLUKarakoyunlu hanedanına Baranlu denildiği yaygın bir tez olarak ileri sürülüyor ise de, bu adın nereden geldiği kesin olarak anlaşılmamıştır. Bu oymağı…DÖGERIrak'a yerleşen Oğuz boyları arasında Dögerlerin de bulunduğu ve kendilerinden 14. yüzyıl kaynaklarında bahsedildiği görülüyor. Moğolların çökmesinden…ÇEPNİKanunî Sultan Süleyman devrinde Doğu Anadolu'da ve Irak'taki kalelerde gönüllü gediğinde görev yapan önemli sayıda Çepni bulunduğu bilinmektedir. Çoğu…EYMÜR16. yüzyılda Eymür boyuna ait Anadolu'da 71 yer adına tesadüf edildiği, bu yer adlarının birçoğunun Sivas-Tokat bölgesinde bulunduğu bilinmektedir. Yi…HARBENDELİTarihi kaynaklarda, Sivas'ın güney tarafında ve Uzunyayla'da oturan, Kışın Haleb bölgesinde yaşıyan Türkmenlerin Beğdili, Harbendelu ve İnallu gibi oy…ŞEBEKMusul bölgesinde günümüze kadar varlığını muhafaza eden önemli bir Türkmen oymağı da Şebeklerdir. Şebek oymağının kökü ve bölgeye ne zaman yerleştiği…SALURSalur, uygun ve orantılı, ölçülü endama sahip, elçi ve müjdeci anlamına gelen salgulamak masdarından türemiştir. Bunlara Salgurlu, Salguzcu da denilir…BEĞDİLİOğuz boylarından olan Beğdili, Reşidu'd-din Oğuznâmesinde hükümdar çıkaran beş boydan biri olarak geçer. Kanunî devrinin ilk yıllarında Haleb Türkmenl…ULAŞLUUlaşlu oymağının, Dulkadir ulusuna mensup olduğu ileri sürülmüştür. Çukurova bölgesinin en büyük boylarından biri olan Ulaş, boyu idare etmiş beyin ad…OCUŞLUBölgede yaşıyan Türk boyları arasında Ocuşlu oymağının varlığı da ilgi çekmektedir. Musul vilayetine ait tapu tahrir defterinde Ocuşlu topluluğunun ka…GÖKÇELUGökçelu oymağı hakkında kesin bilgiler olmamakla beraber, bunların Tarsus (Çukurova) bölgesinde 14-16. yüzyıllarda yaşıyan ve Varsak denilen Türkmen t…BİRAVCILIBiravcılı oymağının hangi boya dayandığı hususunda, bugün için kesin bilgilere sahip değiliz. Bunların Moğol istilası sıralarında Irak'a göç eden Baya…KARANAZKaranazların Irak'ta yerleşen en eski Türk boyu Bayat'ın bir kolu olduğu ve bunların Moğol istilasından önce bölgeye yerleştikleri ifade edilmiştir. K…MURADOĞLU veya MURADİYEMuradoğlu veya Muradiye oymağının, Bayat boyunun bir kolu oldukları ileri sürülmüştür. H. 932 (1526) yılında bu topluluk 38 hane, 3 mücerred ve 1088 a…BACVANLU veya BACVANTürkmen oymaklarından olan Bacvanlı veya Bacvan topluluğunun adı Bacnak yani "Bac alan" anlamına gelmektedir. Bu topluluğa mensup aile adları da, Kerk…ULUS-TATARTataran olarak da tanınan bu oymağın Türk boyundan olduğu kabul edilmektedir. Diğer yandan bunların Tatar olduğu, bir bölümünün Hamrin dağının yakının…KARABOĞA16. Yüzyılda yaşadıklarını bildiğimiz Karaboğa topluluğu, bölgede yaşamış önemli bir diğer Türk oymağıdır. H. 932 (1526) yılında 19 hane ve 2 mücerred…SALİHİSalihilerin, Cemil oğulları oymağına mensup olan Salih b. Cemil'in torunları oldukları ileri sürülmüşse de, bu görüşü şüpheli buluyoruz. 16. yüzyılda…YAĞMUR TATALU veya TATLUHaleb Türkmenleri arasındaki Yağmur oymağının, beş kola ayrılmış Yıva boyunun biri olduğu biliniyor. Ayrıca Kanunî döneminde 40 obadan oluşan Beğdili…MAVILLI (MAVİLİ)Mavıllı (Mavili), zamanımızda Telafer'de yaşıyan Türkmen cemaatine verilen addır. Mavıllı, aslında bir etnik ifadeden çok Şii-Bektaşi tarikatına mensu…SARILLI (SARILI)Sarıllı (Sarılı) oymağının Oğuz boylarına mensup olduğu anlaşılıyor. 14. yüzyılın sonlarına doğru Mehmet Saru adlı bir Türkmen beyinin Şehrizor'a haki…YAĞCIKaynaklarda adı geçen Türk oymaklarından biri de Yağcı topluluğudur. H. 946 (1539) yılında Yağcı topluluğu 333 nefer, 300 hane ve 33 mücerred olarak t…MUSUL-KERKÜK BÖLGESİNİN TARİHİMUSUL MESELESİSon olarak Musul'un işgal edilmesi ile bugünkü Irak'ın sınırları içinde, 25 Aralık 1055'te başlayan Türk egemenliği fiilen sona erdi. Irak Türklerinin…LOZAN KONFERANSI VE MUSUL MESELESİMusul Meselesi'nin çözüme kavuşturulması hususu, İsviçre'nin Lozan (Lausanne) kentinde yapılacak barış konferansına kalmıştı. Misâk-i Millî ruh ve hey…HALİÇ KONFERANSI VE MUSUL MESELESİLozan Andlaşması'nın askıya aldığı Musul meselesinde Türkiye ile Irak arasındaki sınırın, 9 ay içinde Türkiye ile İngiltere arasında yapılacak görüşme…MUSUL MESELESİ MİLLETLER CEMİYETİ'NDEHaliç Konferansı'ndaki görüşmelerden sonuç alınmayınca, mesele Milletler Cemiyeti'ne götürüldü. İngiliz Hükümeti Milletler Cemiyeti'ne müracaat ederek…ANAVATAN TÜRKİYE'DEN AYRILDIKTAN SONRA IRAK TÜRKLERİBirinci Dünya Savaşı'nın sonunda, Irak'ın İngiliz işgaline girmesi, Türkler için, karanlık bir dönemin başlangıcı olmuştu. Toprakları İngiliz işgaline…1920 AYAKLANMASI1918'den 1920 yılına kadar Irak, İngiliz askeri işgali altında idi. Bu durumdan hem halk, hem de yönetim tedirgindi. Irak'ta vekâleten yönetim başında…TELAFER TÜRKLERİNİN "KAÇAKAÇ YILI" DESTANIMusul'da faaliyet gösteren Türk Cemiyeti'nin fikri hazırlığını yaptığı ayaklanma, Irak'ta en büyük Türk ilçesi olan Telafer'de milli dayanışma ve vata…1920 AYAKLANMASININ YANKILARI1920 ayaklanması, Mezopotamya'daki aşiretlerin, Şii çevrelerin, aydınlar ve eşrafça desteklenen şehirlerin ve Suriye'ye Fransızların girişini protesto…AYAKLANMANIN KUZEYDEKİ DEVAMIAyaklanmanın meydana gelmesi, kuzeydeki Revanduz halkını da harekete geçirdi. Revanduzlular Türkiye'den yardım talebinde bulundular. Elcezire cephesin…FAYSAL İÇİN HALK OYLAMASIAyaklanmadan sonra Wilson'un yerine Irak siyasi hakimliğine asaleten atanan Sir Percy Cox, 1 Ekim 1920'de Bağdat'a geldi. Daha önce İngilizlerle anlaş…TÜRKLERİN KARŞILAŞTIĞI İLK SOYKIRIMIAnavatan Türkiye'den ayrıldıktan sonra, Türklerin Irak'ta maruz kaldığı ilk soykırımı, Kerkük'te 4 Mayıs 1924 (30 Ramazan 1342) tarihinde meydana geld…MUSTAFA KEMAL PAŞANIN BÖLGE LİDERLERİ İLE HABERLEŞMESİMillî Mücadele yıllarında Mustafa Kemal Paşa, Musul davası için mücadele veren Acemi Sadun Paşa'dan gelen telgrafları değerlendiriyor ve kendisi ile s…IRAK'A VERİLEN BAĞIMSIZLIK (!)Haziran 1930'da manda devlet İngiltere Irak'a istiklâlini verdi. Ancak buna rağmen İngiltere'nin bölgedeki menfaatleri de unutulmamıştı. Bununla ilgil…IRAK KRALLIĞININ YAYINLADIĞI DEKLARASYONMilletler Cemiyetine üye olması üzerine Irak Krallığı bir deklarasyon yayınladı. Türklerin ve diğer azınlıkların varlığını kabul ve garanti eden bu de…TÜRKLERİN HAKLARI ÇİĞNENİYORTürklerin bir takım kültürel hakları, her ne kadar bazı kanunlarla güvence altına alınmış gibi görülüyor ise de, uygulamalarda birçok sıkıntı yaşanıyo…TÜRK-IRAK İLİŞKİLERİIrak Türklerinin kültürel hakları, 1923 yılından beri garanti altına alınmış olmasına rağmen, bunlar hiç bir şekilde uygulamaya konmamıştı. 1936-1958…GÂVURBAĞI KATLİAMI (12 TEMMUZ 1946)İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Kerkük'te büyük ve acı bir olay yaşandı. Kerkük Petrol Şirketinde çalışan işçiler, ücret, çalışma ve hayat şartlarının…MİLLETVEKİLİ SEÇİMLERİNDE OLAYLAR1947 sonbaharında yapılan milletvekili seçimlerinde Kerkük'te bir takım gelişmeler oldu. O dönemi yaşıyanlardan edinilen bilgilere göre, milletvekilli…BAĞDAT PAKTI (24 ŞUBAT 1955)Türkiye ve Irak arasında 24 Şubat 1955'te imzalanan antlaşma ile Bağdat Paktı kuruldu. Güvenlik ve savunma konularında işbirliği yapılmasını öngören b…CUMHURİYETİN İLANI (14 TEMMUZ 1958)14 Temmuz 1958 sabahı uyananlar, Irak'ta kraliyetin devrildiğini ve yerine cumhuriyet rejiminin ilan edildiğini öğrendiler. Kanlı bir darbe ile iktida…İHTİLALİN LİDERLERİ ARASINDA ANLAŞMAZLIKİhtilalin ikinci adamı olan Yarbay A. Arif, Arap milliyetçisi ve Nasır taraftarı idi. İhtilalden birkaç ay sonra Suriye'nin başkenti Şam'da Nasır ile…NAZIM TABAKÇALI'NIN GAYRETLERİ14 Temmuz 1958 ihtilalinden 2 gün sonra General Nazım Tabakçalı, merkezi Kerkük'te bulunan 2'nci Tümen Komutanlığı'na atandı. Tabakçalı, yıllar sonra…MUSUL'DA ŞEVVAF'IN AYAKLANMASIBarzanî'nin Kerkük'ü ziyareti sırasında, Kürtlerin şehre yaptığı planlı ve organize edilmiş taşkınlıkları, aslında düşmanlık duygularının kabarmasına…KERKÜK KATLİAMI (14-16 TEMMUZ 1959)14 Temmuz 1959 günü geldiğinde, şehir yüze yakın zafer takı ile süslenmişti. O gün yapılacak şenlik ve törenler için şehir, adeta büyük bir bayram haz…TÜRKİYE'NİN TEPKİSİKerkük'te katliam yapıldığına ilişkin haberler, 19 Temmuz tarihinden itibaren Türkiye'ye gelmeye başladı. İsviçre'den o akşam Ankara'ya dönen Dışişler…KASIM'IN BASIN TOPLANTISI28 temmuz 1959 tarihinde General Kasım, bir basın toplantısı düzenledi. Kerkük Katliamı'nı düzenleyenleri şiddetle kınayan Kasım, Kerkük'te Türklere k…TÜRKLERİN İNTİKAM HAREKETLERİKerkük Katliamı'nın elebaşlarının cezalandırılacakları yolunda, Bağdat yönetiminin verdiği sözlerin yerine getirilmediğini gören Türkler, büyük bir in…TÜRKLERİN MÜCADELESİ ŞİDDETLENİYORIrak Türkleri milli haklarına kavuşmak için, Bağdat yönetimi üzerinde baskı yapmağa devam etti. Kürtlere ve Irak'taki diğer azınlıklar, radyo ve basın…İSTANBUL'DA KERKÜK YÜRÜYÜŞÜBütün bu baskılardan dolayı, İstanbul'da yüksek öğrenim yapan Iraklı Türklere mensup bir avuç idealist gencin üstün çaba ve gayretleri sayesinde, kala…TÜRKLERE KARŞI SUİKASTLARKerkük'te Türklere karşı 1961 yılında başlayan bazı suikast hareketleri, halk arasında havanın gerginleşmesine yol açtı. Suikast hareketlerinin ilki 6…SALAH TERZİ VE İBRAHİM HAMZA'NIN ÖLDÜRÜLMESİBu olaydan sonra Kerkük'te gerginlik uzun süre devam etti. 9 Ocak 1962 tarihinde, yeni bir suikast olayı daha yaşandı. Bu sefer Türk halkının isyanı d…KASIM'IN DEVRİLMESİGeneral Kasım'ın yönetimi, 1961'den sonra gelişen iç ve dış sorunlarla zayıflamağa başladı. Hükümetle anlaşmazlığa düşen Kürtler, silahlı bir ayaklanm…ASKERİ DARBELER DÖNEMİ (1963-1968)Perde arkasında kalmayı tercih eden darbeciler, yönetimi Baas Partisi'ne verdi. Devlet Başkanlığına Abdüsselam Arif getirildi; ancak yasama ve yürütme…BAAS REJİMİ ALTINDA TÜRKLERBaas Partisi'nin 17 Temmuz 1968 darbesi ile yönetime gelmesi, başlangıçta Türkler için bir endişe oluşturmamıştı. Hatta Türklerin Baasçılardan herhang…TÜRKLERE KÜLTÜREL HAKLARIN VERİLMESİArap Sosyalist Baas Partisi'nin 1968 yılında iktidara gelmesinin, ileride Türkler için bir tehlike oluşturacağı hiç kimsenin aklına gelmemişti. Aslınd…TÜRKMEN VE TÜRKMENCE DEYİMLERİ ÜZERİNE TARTIŞMALARİhtilal Komuta Konseyi'nin bildirisinde kullanılan Türkmen, Türkmen Dili ve Türkmence deyimleri, Iraklı Türk aydınları arasında bir takım tartışmalara…MEHMET FATİH SAATÇİ'NİN ÖLDÜRÜLMESİBağdat yönetiminin Kerkük'ü Araplaştırmak için ülkenin güney bölgelerinden şehre yerleştirdiği Araplar, halkın huzurunu bozmağa başladılar. Özellikle…BÖLGE İÇİN PLEBİSİT YAPMA GİRİŞİMİBağdat yönetimi ile Kürtler arasında varılan anlaşmaya göre, Kürt özerk bölgesinin sınırlarını tesbit etmek için, plebisite başvurulması gerekiyordu.…TÜRKİYE'NİN TEPKİSİIrak Türklerinin içine düştüğü bu durum karşısında, Türkiye'deki kamuoyu da, Türklerin iki taraflı baskıya maruz kalmasına ve yalnızlığa itilmesine bü…TÜRKLERİN ÜZERİNDE BASKILARIN YOĞUNLAŞMASIBoykot olaylarını bahane eden Baas yönetimi, 1971 yılından sonraTürkler üzerinde baskılarını daha da yoğunlaştırdı. 1972 yılında Türk işadamlarına kre…İNSAN HAKLARINA AYKIRI UYGULAMALARIrak'ta lise mezunu olan öğrencilerin, lise bitirme sınavlarında aldıkları puanlara göre fakülte ve yüksekokullara girmeleri kazanılmış bir hak iken,…CUMHURBAŞKANI F. KORUTÜRK'ÜN KERKÜK'Ü ZİYARETİ1976 yılının Nisan ayı sonlarında Türkiye Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk, Irak'a resmi bir ziyarette bulundu. Korutürk'ün ziyaret programında, Irak'taki…TÜRK LİDERLERİNİN İDAMLARI (16 OCAK 1980)Irak'taki Baas rejiminin Türkler üzerindeki baskıları, 1979 yılında iyice ağırlaştı. Irak'taki Türklerin lider durumunda olan önemli şahsiyetleri, 197…TÜRKLERİN İDAMLARINA DEVAM EDİLMESİIrak'ın İran ile giriştiği savaş, ülkede genel olarak durumu kötüleştirirken, Türk toplumunun durumu daha çok zorlaşmaya başladı. Bağdat yönetimi Türk…TÜRK YERLEŞME BÖLGELERİ ORTADAN KALDIRILIYORBaas yönetimi, Türklere baskı yapılması hususunda yeni uygulamalara başvurdu. Bazı Türk bölgesinde yeni askeri tesisler kurulacağı gerekçesiyle, bu bö…TÜRK BÖLGELERİNDE GARİP UYGULAMALAR1985 yılının Kasım ayında, başta Kerkük olmak üzere, bütün Türk bölgelerini kapsayan ve askeri güçler tarafından gerçekleştirilen, geniş çaplı bir ara…NÜFUS SAYIMI MI? PLEBİSİT Mİ?Baas yönetimi yayınladığı bir genelge ile, 12 Ekim 1987 tarihinde bir nüfus sayımı yapılacağını duyurmuştu. Ancak sayım için hazırlanan formlardan, bu…MUSUL BÖLGESİNDEKİ TÜRKLERE YAPILAN BASKILARBaas yönetiminin Türklere karşı baskıları, hiç bir şekilde durmak bilmiyordu. 1988 yılında Musul bölgesinde yer alan en büyük Türk ilçesi Telafer'de b…KÖRFEZ KRİZİ'NİN GETİRDİĞİ YENİ BUNALIMLARIrak'ın İran'la giriştiği amaçsız ve sonuçsuz savaştan sonra, ülkenin ciddi biçimde ekonomik krize sürüklenmesi, Baas yönetimini halkın gözünden düşür…KERKÜK'TE HALKIN TOPLU GÖÇE BAŞLAMASI26 Mart 1991 tarihinde, Bağdat'tan gelmekte olan ordunun, iyice Kerkük'e yaklaştığı, şehre düşmeğe başlayan top mermilerinden anlaşılıyordu. Kerkük'te…ALTUNKÖPRÜ KATLİAMI (28 MART 1991)27 Mart 1991'de Kerkük'ü istila eden ordu birlikleri, kenti kontrol altına aldı. Önemli bir Türk kasabası olan Altunköprü'de halk, kendini güven altın…YENİ İDAMLARBağdat yönetimi, ülkenin içine düştüğü ağır bunalımlara ve ambargonun yarattığı krizlere rağmen, Irak Türkleri üzerindeki baskılarına devam etti. Yüzl…TOPRAĞI UĞRUNA KENDİNİ YAKAN TÜRKMEN KIZITürkmen yerleşim merkezlerinin dağıtılması planına bağlı olarak, birçok Türkmen köyü gibi, Tisin halkı da evlerinden atılarak, Kerkük'ün banliyösünde…