Akkoyunlu Siyasî Teşkilâtını Meydana Getiren Türkmen Boyları
Kara-yülük daha sonra Berkuk'a başvurarak, Memlûklerin hizmetine girdi. Ancak Berkuk'un ölümü üzerine Mısır'da karışıklıkların tehlikeli bir hâl alması ve Yıldırım Bayezid'in Suriye'ye doğru yürüyüşe hazırlanması, Kara-yülük'ün Memlûklerden yüz çevirerek, Mutahharten'in aracılığı ile 1399'da Karabağ'da kışlayan Timur'un yanına gidip, onun hizmetine girmesiyle neticelendi (1400'de).
Timur'un Anadolu'ya yürüyüşünde, Kara-yülük, onun ordusuna öncülük yapmış, Sivas'ın ve Elbistan ile Malatya'nın zabtında hazır bulunmuştur. Timur, Osmanlılardan aldığı Malatya'yı Kara-yülük'e vermiştir. Timur'un Suriye seferinde Osman Bey ve oğulları da hazır bulunarak yararlıklar gösterdiler. Bu seferden dönüşünde Mardin'i kuşatan Timur, çok geçmeden Irak üzerine yürüyünce, şehrin muhasarasını Karayülük'e bıraktı ve ona ayrıca Diyarbakır'i verdi.
Mardin'i zabteden Karayülük, oğlu vasıtasıyla Hasankeyf hâkimini kendisine itaate, vergi ve asker vermeye mecbur etti.
Timur'un 804/1402'deki ikinci Anadolu seferine kardeşleriyle birlikte katılan Karayülük, Ankara Savaş'ında Osmanlı sol kanadının bozulmasında büyük rol oynamıştır. Kışı kendisi ile birlikte Anadolu'da geçiren Karayülük'e ayrılması sırasında Timur, bütün Diyarbakır gölgesini beyliğini vermiştir. Diyarbakır'a gelen ve artık ağabeylerinin emri altındaki diğer Akkoyunlu cemaâtini de idâresi altında toplanmayı başaran Karayülük Osman Bey, Akkoyunlu Devleti'ni kurdu.
Karayülük Timur'un ayrılmasından sonra Doğu Anadolu'da siyasi bir birliğin olmamasından faydalanarak Urfa, Kemah, Erzincan, Harput, Erzurum ve uzun mücâdelelerden sonra Mardin'i zabtetmiş ve Çoruh havzasına hâkim olmuştur. Amansız rakibi Karakoyunlu hükümdarı Kara Yusuf yaptığı ilk savaşı (1409) kaybetmişse de 1417'deki ikinci savaşta taraflar birbirlerine karşı üstünlük sağlayamamışlar ve Mumlûk tehdidi karşısında anlaşmaya varmışlardı. Muhtemelen Şahruh'un tahriki ile Kara-yülük, Cemaziyeahir Temmuz 1418'de çareyi yağmalayarak Mardin'i kuşattı. Fakat Kara Yusuf'un Akkoyunlular üzerine yürüdüğünü haber alan Karayülük, Diyarbakır'a doğru çekilirken Kara Yusuf tarafından mağlûp edildi.
Kara Yusuf'un ölümünden (1420) sonra yerine geçen İskender Bey zamanında, bu iki Türkmen devleti arasındaki mücâdeleler daha da şiddetlenerek devam etti. Rebiülevvel Mart 1421'de yine Mardin'i kuşatan Kara-yülük, İskender Bey tarafından mağlûp edildi. Tek başına Karakoyunlularla başa çıkamayan Osman Bey, Şahruh'un Karakoyunlulara karşı yaptığı Eleşkirt (1421) ve Selmas (1429) savaşlarında onun yanında yer aldı. Şahruh'a karşı başarı kazanamayan İskender Bey ise, Osmanlı hüküdarı II. Murad'a sığınmak üzere Tebriz'den Erzurum'a giderken, Şahruh'un talimatıyla Kara-yülük tarafından yolu kesildi. Hasmının geçiş izni vermemesi üzerine savaşmak zorunda kalan İskender Bey, kuvvetlerinin azlığına rağmen, galip geldi (Eylül 1435). Karayülük ile iki oğlu ve bazı Akkoyunlu beyleri savaşta ölenler arasında idi.
Karayülük Osman Bey'in ölümünden sonra oğulları iktidar mücâdelesine giriştilerse de, bunlardan veliaht olan Ali Bey, hem Şahruh, hem de Memlûk sultanından beylik menşuru aldı. Bir taraftan Karakoyunlu taarruzlarını durdurmaya çalışırken, diğer taraftan kardeşi Mardin valisi Hamza Bey ile mücâdele eden Ali Bey, iki kuvvetle birden başa çıkamayacağını anlayınca, II. Murad ile Memluk sultanından yardım istedi. Bir ara Melûklerden destek gördü ise de, Osmanlılardan umduğu yardımın gelmemesi üzerine ümitsizliğe düşerek, Suriye'ye çekildi. Böylece Akkoyunlu beyiği, Kara Yusuf'un oğlu İspend'e galebe etmiş olan, kardeşi Hamza Bey'in eline geçti (1438).
Devamı Var
İleri