Ayaklanmalar
TBMM'nin açılışını takip eden günlerde Anadolu'nun muhtelif yörelerinde ayaklanmalar başgöstermişti. Bunların bazıları özellikle Ankara'yı tehdit edebilecek bölgelerde cereyan etmişti. Yozgat ve yöresinde birbiri peşisıra başgösteren iki ayaklanma geniş bir alana yayılmıştı. Bu ayaklanmalarda nüfuzlu ve aynı zamanda Hürriyet ve İtilafçı bir aile olan Çapanoğullarının kışkırtmaları ve Kuva-yı Milliye'ye karşı aldıkları tavır etkili olmuştu. Ayrıca postacı Nazım da bu ayaklanmalarda etkili rol oynadı. 15 Mayıs 1920'de başlayan I. Yozgat Ayaklanması 27 Ağustos 1920'de, 5 Eylül 1920'de başlayan II. Yozgat Ayaklanması 30 Aralık 1920'de Kuva-yı Milliye tarafından bastırıldı. Afyonkarahisar bölgesinde halkı askere gitmemeye, askeri ordudan kaçırmaya teşvik eden Çopur Musa topladığı kuvvetlerle 21 Kasım 1920'de Çivril'i basmış, üzerine kuvvet gönderilmesi üzerine Yunan Ordusu'na katılmıştı.
Adeta Ankara'yı çevreleyen bir kuşak üzerinde başgösteren bu ayaklanmalardan biri de Konya Ayaklanması'ydı. Konya'da 1920 Mayısı'nda gizli bir cemiyetin ortaya çıkarılıp kurucularının tutuklanmaları üzerine başlayan ilk ayaklanma kısa sürede bastırıldı. Ekim ayında Delibaş Mehmet'in önayak olduğu geniş çaplı bir ayaklanma başladı. İsyancılar Konya'yı ele geçirdi. 22 Kasım 1920'ye kadar süren ayaklanma Refet Bey (Bele) komutasındaki kuvvetlerce bastırıldı. Delibaş Mehmet Mersin'deki Fransızlara sığındı.
Yine aynı günlerde Güneydoğu'da İngiliz ve Fransız kışkırtmalarından kaynaklanan bölücü amaçlı ayaklanmalar görüldü. Bölgedeki bu türden hareketler daha 1919 yılı ortalarında baş göstermişti. Aşiret reisi olan Ali Batı'nın Savur ve Mardin dolaylarına egemen olabilmek için 11 Mayısta başlattığı ayaklanma 18 Ağustos'ta Ali Batı'nın öldürülmesiyle sona erdi. Garzan ve dolaylarındaki Cemil Çeto olayı 7 Haziran 1920'de son buldu. Millî Aşireti'nin Viranşehir dolayarında aynı nitelikteki ilk ayaklanması 19 Haziran 1920'de, ikinci ayaklanması 7 Eylül 1920'de bastırıldı.
Doğuda başgösteren bozguncu hareketlerin en önemlisi Amasyşa görüşmelerini takip eden günlerde başgösteren Şeyh Eşref Ayaklanması'ydı. Hart Olayı olarak da adlandırılan ve tipik bir irtica hareketi olan ayaklanma 26 Ekim 1919'da başladı. Bayburt'un 20 km. kadar kuzeybatısındaki Hart bucağında oturan Şeyh Eşref daha 1908 yılında kendine özel bir tarikat kurmuş, etkisini Bayburt, Sürmene ve Erzurum dolaylarına kadar yaymıştı. Şeyh Eşref Bayburt, kaymakam ve müftusünün uyarılarına karşı çıkarak üzerine gönderilen askerî kuvvetleri etkisiz hale getirdi. Mehdi olduğunu ve kendisine kurşun işlemediğini iddia eden Şeyh Eşref bu başarısından cesaret alarak müritleriyle birlikte Bayburt üzerine yürümeye başladı. 24 Aralık 1919 günü Har'ı kuyatan askerî birliklere müritleriyle birlikte şiddetle karşı koydu. Ancak bir top mermisinin Şeyh Eşrefle iki kızı, iki oğlu ve yanlarındaki beş müridini yoketmesi üzerine mürteciler teslim oldu.
Bu ayaklanmadan bir yıl kadar sonra (Ekim 1920) Sivas, Erzincan ve Dersim yöresinde Koçkiri aşiretinin ayaklanması başladı. Bölücü unsurların kışkırttığı bu ayaklanma Merkez Ordusu'nun 11 Nisan'dan 17 Haziran 1921 tarihine kadar devam eden harekâtı sonunda bastırıldı.
Devamı Var
İleri