Gostivar Türkleri

Sözü edilen dönemde Makedonya, Osmanlı Devleti'nin bir ortak ve çok gelişmiş pazarı oldu. Bu pazarın kurulmasını en çok iç ticaretin artması etkiledi. İç ticaretin hızlı artmasına ise Makedonya'nın bazı kentlerinde yapılan yıllık panayırlar da sebep oldu. Bu panayırlar, yaratılmakta olan Makedonya Slav zenginler zümresinin güçlenmesini etkiledi. Hammade üreten bütün ülkelerin dış ticareti gibi Osmanlı Devleti'nin de dış ticareti iç ticaretinden daha önemliydi. Avrupa devletlerinin çoğu yüzyıllardan beri Osmanlı Devleti ile ticarî ilişkiler içindeydi. Osmanlı Devleti'nin, İstanbul'dan sonra en büyük liman kenti olan Selanik'ten Fransa, İngiltere, Avusturya, İtalya, ABD, Malta, Cezayir, İspanya, Belçika, Rusya, Romanya, İsveç, İsviçre, Norveç vb. devletlere en çok tahıl, pamuk, tütün, afyon, pirinç, ipek, koyun derisi ve yapağısı, madenler vb. mallar ihraç edildi. XIX. yüzyılın sonlarından Birinci Balkan Savaşı'na kadar Makedonya'nın ihracatı ve ithalatı sürekli şekilde Avrupa devletlerinin lehine gelişti. Osmanlı Devleti'nde ulaşımı kolaylaştıracak ve ülkenin zenginlik kaynaklarını arttıracak karayolların genişletilmesine, tamirlerine ve yenilerin inşa edilmesine, aslında, Kırım Savaşı'ndan sonra başlandı. Makedonya'da ise ilk olarak Selanik, Üsküp ve Manastır'ı başka kentlerle ve komşu devletçiklerle bağlayan karayollarının yapımına başlandı. 1870-1900 yılları arasında demiryolları ve posta hizmetlerini ilerletmek için postahaneler, telgraf hatları çekildi. Böylece, yazışma, haberleşme ve ulaştırmanın çabukluğu ve sıklığı, ticari işlerin aralıksız ve yeni işlerde kullanılmalarına imkân sağlayarak, sanayinin üzerinde çabuk ve kesin bir etki yapmaya başladı. Posta hizmetleri, deniz ve karayolları üzerinde işledi. Buharlı gemi hatları da Devlet'in başka başka yerlerini birbirine bağlamaya başladılar.

Osmanlı Devleti'nin para ve maliye sisteminde reformların yapılması için, bankaların ve benzeri müesseselerin kurulması gerekiyordu. Bankaların kurulmasına başlanıldı. Devlet'in daha büyük merkezlerinde Osmanlı, Ziraat vb. bankalar şubeler açmaya başladılar. Selanik, Üsküp ve Manastır vilâyetlerinin daha büyük ticaret, sanayi ve kültür merkezlerinde de Osmanlı, Ziraat ve Selanik Bankası şubeler açtılar. Bâb-ı Âli'nin sağladığı imkânlardan ve imtiyazlardan faydalanan Avrupa devletlerinden başka, komşu Balkan devletçikleri Yunanistan, Bulgaristan, Sırbistan ve Romanya da Selanik, Üsküp ve Manastır vilâyetlerinin daha büyük kentlerinde banka şubeleri açmaya başladılar. Bu şubelerin faaliyetleri Makedonya Slav zenginler zümresinin de bankacılıkla uğraşmasına sebep oldular, hattâ onu, bankacılık işine teşvik ettiler. Adı geçen zümrenin bazı ad yapmış hissedarları şirketler kurdular. Onlardan en çok başarı gösterenlerden Pirlepeli Kondov Kardeşler, A. Yaranov vb. zenginlerdi. Onlar, Makedonya sermayesinin büyük bölümünü ellerine geçirdiler. 1908'de, bin Kuruşova zengininin ortaklığıyla, altı bin liralık ticaret ve banka sermayesi ile Kuruşova Ekonomi Cemiyeti (Bankası) kuruldu.

Muharrem Kararnamesi'nin getirilmesinden sonra, Bâb-ı Âli'nin Makedonya'da tanıdığı imtiyazlardan faydalanan Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri çok sayıda banka, ticaret, sanayi, demiryolu ulaşımı, posta ve telgraf, maden işletme vb. şirketler kurdular.

Osmanlı Devleti'nin sağladığı temel hak ve hürriyetlerden faydalanan Makedonya Slav halkı, XIX. yüzyılın son yıllarında ve XX. yüzyılın başında para müesseselerine benzeyen bir nevi yerel hissedar müesseseleri kurdu. Bu müesseseler, genellikle Selanik'ten uzak olan yerlerde kuruldu. XIX. yüzyılın son yılarında Üsküp'ün zengin pamuk tüccarları Petko Todorov, Nikola Hacı Traykov, Sazdo Hacı Antonov, Atanas Pop Burkoviç, Konstantin Klisarov, Petko S. Darkaçev vb. "Lyubof" hissedarlar para müessesesini kurdular.

1905'te, Üsküp alkollü içkiler üreticileri ve tüccarları beş bin lira sermaye ile "Grozd, 1906 veya 1907'de iki bin beşyüz lira sermaye ile Üsküp bakkalları "Terazi" adında bir para-kredi müessesesi kurdular. İkinci Meşrutiyet'in ilânına kadar, Üsküp'ün Makedon tüccarları "Napredok" ve "Ralo" para-kredi müesseselerini de kurdular. İkinci Meşrutiyet'in ilânından sonra ise Makedon tüccarları, Makedonya'nın bazı yerlerinde para-kredi fonları ve ticaret kooperatifleri kurdular. Ocak 1910 yılında on bin lira sermaye ile Üsküp tüccarları Petre Yakimov, Vladimir P. Anastasov, Torna Zdravev, Lazar Hacı Arsov, Todor Hacı Vasilev ve Kosta Kralov "Bratski Trud" para-kredi fonunu kurdular. 1911'de, aynı kentte A. Dapçev'in idaresinde bin hissedar "Soedinenie" şirketini kurdular. Bu şirket, kendi sermayesini, Makedonya Slav halkının bankacılığının ilerlemesi için kullandı. Bütün bu kuruluşlar ve bankalar, Makedonya Slav halkının ekonomik gücünü artırdı.

Devamı Var

İleri